Jak założyć fundację zgodnie z polskim prawem to kluczowe zagadnienie dla osób pragnących stworzyć organizację non-profit o trwałym charakterze.
Cele i idea fundacji
Fundacja to podmiot prawa prywatnego, utworzony przez fundatora dla realizacji określonych celów społecznych, kulturalnych lub naukowych. Cel społeczny stanowi fundament działalności każdej fundacji – może to być wsparcie edukacji, zdrowia, ochrony środowiska lub innych dziedzin. W statucie należy szczegółowo wskazać zakres, metody i formy działania, które fundacja będzie podejmować w ramach swojej misji.
Podstawowym aktem normatywnym regulującym funkcjonowanie fundacji w Polsce jest Ustawa o fundacjach z dnia 6 kwietnia 1984 roku. Definiuje ona m.in. obowiązki fundatora, organy fundacji, zasady udziału we funduszu założycielskim oraz mechanizmy nadzoru. Do najważniejszych założeń prawnych należy:
- Utworzenie fundacji przez jedną lub więcej osób fizycznych bądź prawnych.
- Wskazanie funduszu założycielskiego – środków lub mienia przeznaczonych na działalność.
- Określenie organów fundacji, w tym zarządu oraz ewentualnie rady.
- Ustalenie zasad reprezentacji i podejmowania decyzji.
Statut i akt notarialny
Podstawą stworzenia fundacji jest sporządzenie statutu. Jest to dokument określający wszelkie reguły działania organizacji. Statut powinien zawierać:
- nazwa fundacji i siedziba,
- dokładny cel społeczny,
- wysokość i skład funduszu założycielskiego,
- zasady powoływania i odwoływania organów,
- zasady reprezentacji i podpisywania dokumentów,
- zasady likwidacji i przeznaczenia majątku w razie zakończenia działalności.
Statut wymaga formy aktu notarialnego, co oznacza, że musi być podpisany przed notariuszem w obecności fundatora(-ów). W akcie notarialnym należy także jednoznacznie wskazać skład mienia przekazywanego na rzecz fundacji, nawet jeśli jest to wyłącznie zobowiązanie do wpłaty określonej kwoty.
Rejestracja w KRS
1. Wniosek do KRS
Rejestracja następuje w KRS – Krajowym Rejestrze Sądowym prowadzonym przez sądy rejonowe. Do złożenia wniosku niezbędne są:
- wypis z aktu notarialnego,
- projekt statutu,
- wykaz członków organów (zarząd, rada),
- dowód wniesienia opłaty sądowej,
- formularz KRS-W20 ze szczegółami.
2. Opłaty i terminy
Opłata za wpis wynosi obecnie 500 zł, a publikacja w Monitorze Sądowym i Gospodarczym kolejne 100 zł. Sąd ma trzy tygodnie na rozpatrzenie wniosku, choć w praktyce procedura może się wydłużyć, jeśli pojawią się braki formalne.
3. Status OPP
Fundacja może również ubiegać się o status organizacji pożytku publicznego (OPP), co wymaga osobnego wniosku do Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej. OPP uzyskuje dodatkowe uprawnienia, np. prawo do 1% podatku dochodowego.
Obowiązki po rejestracji
Po uzyskaniu wpisu do rejestru każda fundacja ma szereg zobowiązań sprawozdawczych i podatkowych:
- zgłoszenie do urzędu skarbowego w celu nadania numeru NIP oraz do ZUS, jeśli zatrudnia pracowników,
- prowadzenie ewidencji księgowej zgodnie z wybraną formą: pełna księgowość lub KPiR dla uproszczonych rozliczeń,
- sporządzanie corocznych sprawozdań merytorycznych i finansowych,
- przechowywanie dokumentów przez okres co najmniej 5 lat,
- publikowanie informacji o działalności na stronie internetowej (jeśli jest wymagana przez statut lub OPP).
Organy nadzoru – nadzór resortowy i sądowy – monitorują przestrzeganie przepisów i mogą żądać dostępu do dokumentacji fundacji w każdym czasie. Brak sprawozdań lub rażące naruszenia prawa mogą skutkować karami finansowymi lub nawet wykreśleniem z rejestru.
Działalność operacyjna i rozwój
Po formalnym powstaniu fundacji następuje etap operacyjny, obejmujący:
- pozyskiwanie środków – darowizny, granty, dotacje, zbiórki publiczne,
- realizację projektów zgodnie ze statutem,
- budowanie relacji z partnerami – instytucjami, sponsorami, wolontariuszami,
- monitoring efektów i ewaluację działań,
- rozwój oferty merytorycznej i pozyskiwanie nowych obszarów wsparcia.
Efektywne zarządzanie fundacją wymaga umiejętności łączenia aspektów prawnych, finansowych i organizacyjnych. Transparentność, rzetelność i zgodność z celem statutowym to klucz do budowania zaufania
