Jak działa umowa o pracę na okres próbny to kluczowe zagadnienie dla każdego, kto zamierza rozpocząć zatrudnienie w nowej firmie lub planuje zatrudnić pracownika tymczasowo.
Znaczenie i cele umowy o pracę na okres próbny
Umowa o pracę na okres próbny stanowi szczególną formę zatrudnienia, której głównym celem jest sprawdzenie kwalifikacji i predyspozycji pracownika w warunkach rzeczywistej pracy. Zgodnie z przepisami Kodeksu pracy, strony mogą zawrzeć taką umowę na czas nie przekraczający trzech miesięcy. W praktyce okres próbny pełni rolę filtra rekrutacyjnego – pozwala pracodawcy ocenić, czy kandydat rzeczywiście sprosta powierzonym zadaniom, a pracownikowi poznać środowisko pracy i wymagania stanowiska. Umowa ta łączy w sobie cechy zatrudnienia i formę testu, co odróżnia ją od innych umów o pracę, jak umowa na czas określony czy umowa na czas nieokreślony.
Podstawowe zasady zawierania umowy na okres próbny
Podstawowe wymogi formalne przewidziane dla tej umowy obejmują:
- maksymalny czas trwania – nie więcej niż 3 miesiące;
- jednokrotność – umowę na okres próbny można zawrzeć tylko raz przed rozpoczęciem danego stosunku pracy;
- forma pisemna – umowa musi być sporządzona na piśmie, aby zachować swoją ważność;
- określenie stron – wskazanie danych pracodawcy i pracownika;
- rodzaj pracy – precyzyjne określenie stanowiska oraz zakres obowiązków;
- wymiar czasu pracy – np. pełen etat lub mniejszy wymiar godzin;
- termin rozpoczęcia pracy oraz dzień zakończenia okresu próbnego.
Istotne jest, że okres próbny dotyczy jedynie tej samej umowy o pracę. jeżeli po okresie próbnym strony zdecydują się na zawarcie kolejnej umowy (np. na czas określony lub nieokreślony), upływ pierwszego okresu nie wyklucza możliwości ponownego zastosowania innego rodzaju umowy. Nie ma jednak podstaw do przedłużania okresu próbnego powyżej trzech miesięcy.
Obowiązki pracodawcy i pracownika podczas okresu próbnego
W czasie trwania umowy o pracę na okres próbny obowiązki stron są takie same, jak w standardowym zatrudnieniu. Do najważniejszych należy:
- Pracodawca zobowiązany jest zapewnić bezpieczne warunki pracy oraz szkolenia BHP – tak jak w każdym innym stosunku pracy.
- Pracownik ma prawo do wynagrodzenia nie niższego od minimalnego, proporcjonalnego do przepracowanego czasu i charakteru pracy.
- Pracodawca musi odprowadzać składki ubezpieczeniowe (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) zgodnie z przepisami ZUS.
- Obie strony przestrzegają regulaminu pracy (jeśli został wprowadzony), a także wypłacalności i terminów wypłat.
- Pracownik korzysta ze wszystkich uprawnień wynikających z przepisów Kodeksu pracy, w tym prawa do urlopu wypoczynkowego, w wymiarze proporcjonalnym do okresu zatrudnienia.
Choć umowa próbna ogranicza się czasowo, to nie zmniejsza poziomu ochrony pracownika. Przerwy w pracy, kontrole lekarskie czy prawo do przerw biologicznych regulowane są zgodnie z przepisami o ogólnym zatrudnieniu.
Zakończenie i rozwiązanie umowy na okres próbny
Rozwiązanie umowy o pracę na okres próbny następuje z upływem określonego w umowie terminu, bez konieczności składania odrębnych oświadczeń stron. Umowa wygasa samoczynnie. Strony mają jednak możliwość wcześniejszego rozwiązania umowy za wypowiedzeniem. Zgodnie z art. 32 Kodeksu pracy obowiązują następujące okresy wypowiedzenia:
- 3 dni robocze, gdy okres próbny trwa nie dłużej niż 2 tygodnie;
- 7 dni roboczych, gdy okres próbny jest dłuższy niż 2 tygodnie, ale nie przekracza 3 miesięcy.
Wypowiedzenie można złożyć zarówno przez pracodawcę, jak i przez pracownika, bez podawania przyczyny. Niemniej jednak warto pamiętać, że nie można stosować klauzul dyskryminacyjnych. Wypowiedzenie musi być złożone na piśmie, pod rygorem nieważności. W okresie wypowiedzenia pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia oraz innych świadczeń wynikających z umowy.
Wpływ okresu próbnego na uprawnienia pracownicze
Umowa o pracę na okres próbny nie powoduje utraty uprawnień pracowniczych. Prawo do urlopu, przerwy na karmienie dziecka, zasiłku chorobowego i innych świadczeń jest zachowane, choć proporcjonalnie do przepracowanej części miesiąca. Co więcej:
- Okres próbny wlicza się do stażu pracy – ma znaczenie dla prawa do urlopu wypoczynkowego oraz okresu ochronnego przed zwolnieniem.
- Prawo do zwolnienia lekarskiego i zasiłku chorobowego jest takie samo jak w przypadku umowy na czas określony.
- Po zakończeniu okresu próbnego pracownik zyskuje prawo do pełnego urlopu wypoczynkowego (20 lub 26 dni w zależności od stażu).
- Okres ochronny przewidziany dla kobiet w ciąży, rodziców czy osób chronionych związkami zawodowymi obowiązuje również podczas trwania umowy próbnej.
Należy podkreślić, że choć umowa próbna ma charakter testowy, to zabezpiecza obie strony. Pracodawca może zweryfikować umiejętności pracownika, a pracownik ocenić, czy e środowisko pracy jest zgodne z jego oczekiwaniami. Dzięki temu stosunek pracy ma solidne podstawy, gdy dochodzi do zawarcia kolejnej umowy na czas określony lub nieokreślony.
