Wywłaszczenie

Wywłaszczenie – polega na pozbawieniu lub ograniczeniu w drodze decyzji prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości. W ten sposób dochodzi do nabycia prawa własności przez Skarb Państwa i przez jednostki samorządu terytorialnego. W przeciwieństwie do pozostałych sposobów nabycia prawa własności wywłaszczenie zostało uregulowane w Ustawie o gospodarce nieruchomościami, a nie w Kodeksie cywilnym.

Do wywłaszczenia dochodzi w drodze decyzji administracyjnej i tylko wtedy gdy cel publiczny nie może być zrealizowany w inny sposób. Wywłaszczenie bowiem jest dopuszczalne tylko na cele publiczne. Decyzje o wywłaszczeniu lub o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości wydaje starosta w ramach wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej.

Wywłaszczona nieruchomość może być przeznaczona tylko na cel wskazany w decyzji, chyba że poprzedni właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o jej zwrot. Ponadto poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu nieruchomości w całości lub w części, gdy stała się ona zbędna dla celu określonego w decyzji. Wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za odszkodowaniem równym wartości wywłaszczonej nieruchomości lub innego wywłaszczonego prawa. Podstawą ustalenia waysokości odszkodowania stanowi wartość rynkowa nieruchomości przyczym ustalenie wysokości odszkodowanaia następuje dopiero po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego.

Ustawa określa szczególowo zasady ustalania odszkodowania. Nie można wywłaszczyć nieruchomości należącej do Skarbu Państwa. Wywłaszczyć można zarówno całość jak i cześć nieruchomości. Jeśli pozostała część nie nadaje się do prawidłowego wykorzystania na dotychczasowe cele na żądanie właściciela lub użytkownika wieczystego nabywa tą część w drodze umowy Skarbu Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Przedmiotem wywłaszczenia może być również zezwolenie na zakładanie urządzeń na nieruchomości i prowadzenie na niej określonej działalności lub czasowe jej zajęcie. Zanim dojdzie do wywłaszczenia, powinno podjąć się z właścicielem nieruchomości rokowania mające na celu sprzedaż nieruchomości w drodze umowy. Starosta wyznacza 2 miesięczny termin do zawarcia umowy. Jeżeli nie jest możliwe nabycie nieruchomości w drodze umowy dochodzi do wydania decyzji administracyjnej.

Organem prowadzącym postępowanie wywłaszczeniowe w I instancji jest starosta, a w drugiej wojewoda. Postępowanie toczy się według przepisów kodeksu postępowania administracyjnego z uwzględnieniem przepisów omawianej ustawy. Decyzji o wywłaszczeniu może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Ustawa przewiduje czasowe lecz na okres nie dłuższy niż 6 m-cy, zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapiebieżeniu powstania znacznej szkody. Starosta wydając zezwolenie nadaje decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

Po upływie okresu zajęcia istnieje obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, zachodzi też obowiązek zapłaty odszkodowania  jeśli na skutek zajęcia nieruchomości nie można korzystać z niej w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem. Właściciel lub użytkownik wieczysty mogą żądać nabycia nieruchomości w drodze umowy.

Szczególny tryb wywłaszczenia nieruchomości przewiduje Ustawa o autostradach płatnych oraz o Krajowym Funduszu Drogowym. Wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego następuje na wniosek Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad po upływie terminu wyznaczonego do zawarcia umowy. Termin ten nie może być krótszy niż 2 m-ce od otrzymania oferty. Wypłata odszkodowania następuje na analogicznych zasadach jak w Ustawie o gospodarce nieruchomościami. Przewiduje się tu także możliwość wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości przeznaczonych na pasy drogowe autostrad. Decyzji takiej może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności. Postępowanie prowadzi i decyzje wydaje w I instancji wojewoda.