|
Norma prawna – interpretowany z przepisu prawnego lub przepisów prawnych wzór zachowania określonej osoby. Norma prawna składa się z hipotezy, która określa adresata normy oraz okoliczności, w razie zaistnienia których podmiot prawa musi zachować się zgodnie ze wzorem zachowania określonym w dyspozycji normy. Norma składa się również sankcji, czyli konsekwencji jaką ponosi podmiot, który nie zachowa się zgodnie z dyspozycją. Sankcja na gruncie prawa cywilnego pełni funkcje kompensacyjną, czyli ma wyrównać stratę, jaką poniósł podmiot w wyniku niezachowania się innego podmiotu zgodnie z dyspozycją normy. Sankcja ta może polegać np. na wypłacie odszkodowania lub przywróceniu stanu poprzedniego. Na gruncie prawa karnego, sankcja pełni funkcje represyjną.
Normy prawne można podzielić na normy bezwzględnie obowiązujące (ius cogens), czyli takie które nie mogą być wolą stron zmieniane, oraz normy względnie obowiązujące, które mogą być wolą stron zmieniane. O tym czy dana norma jest normą względnie, czy bezwzględnie obowiązująca decyduje przepis prawny. Określeniami, które wskazują na dyspozytywny (czyli względny) charakter norm prawnych jest np. zwrot „w braku odmiennego zastrzeżenia”, „w braku odmiennej umowy”, „jeżeli umowa nie stanowi inaczej”. Można również mówić o normach semiimperatywnych, czyli jednostronnie bezwzględnie obowiązujących. Przykładem takich norm są np. przepisy prawa pracy, czy przepisy ustawy o szczególnych warunkach sprzedaży konsumenckiej oraz o zmianie kodeksu cywilnego. Semiimperatywność polega na tym, że normy te mogą być modyfikowane wolą stron, ale tylko w jednym kierunku, np. w umowie o pracę może dojść do „modyfikacji przepisów prawa pracy” ale tylko na korzyść pracownika, np. wydłużając czas urlopu. Z kolei na gruncie ustawy o sprzedaży konsumenckiej zmiana regulacji ustawowej w drodze umowy jest możliwa tylko na korzyść konsumenta.
|