Nabycie spadku

Nabycie spadku – z chwilą otwarcia spadku, a więc z chwilą śmierci spadkodawcy spadkobiercy nabywają spadek. To nabycie ma charakter tymczasowy, ponieważ spadkobiercy mają 6 m-ce termin na przyjęcie lub odrzucenie spadku.

Zgodnie z art. 1012 k.c. : „ Spadkobierca może bądź przyjąć spadek bez ograniczenia odpowiedzialności za długi ( przyjęcie proste), bądź przyjąć spadek z ograniczeniem tej odpowiedzialności (przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza), bądź też spadek odrzucić.”  W przypadku upływu 6 m-ce terminu i milczenia spadkobiercy na temat przyjęcia lub odrzucenia spadku, uważa się, że spadek został przyjęty w sposób prosty.

Ta fikcja prawna prowadzi do nabycia spadku bez konieczności składania oświadczenia woli przez spadkobiercę o przyjęciu spadku. Od tej zasady przewidziano wyjątki. Zgodnie z art. 1015 & 2  zd. 2: „ Jednakże gdy spadkobiercą jest osoba niemająca pełnej zdolności do czynności prawnych albo osoba, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, albo osoba prawna, brak oświadczenia spadkobiercy jest jednoznaczne z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.”

W przypadku gdy do spadku jest powołanych kilku spadkobierców, a chociażby jeden z nich przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, to w przypadku milczenia pozostałych, uważa się że oni również przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza. Jeżeli spadkobiercą jest osoba nie mająca pełnej zdolności do czynności prawnych, to dla ważności oświadczenia o przyjęciu spadku wprost wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego. Zgoda ta nie jest konieczna, jeżeli osoba składa oświadczenie o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zgodnie z art 1018 k.c.: „ &1. Oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku złożone pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu jest nieważne.
&2. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku nie może być odwołane.

&3. Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub przed notariuszem. Można je złożyć ustnie lub na piśmie z podpisem urzędowo poświadczonym. Pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem notarialnie poświadczonym.”

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest niepodzielne. To znaczy, że nie można części spadku przyjąć, a części odrzucić.  Z chwilą złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo z chwilą upływu 6 m-ce terminu na złożenie takiego oświadczenia nabycie spadku staje się definitywne. Skutkiem nabycia spadku jest połączenie majątku spadkobiercy z majątkiem spadkowym. Art. 1024 k.c. : „ § 1. Jeżeli spadkobierca odrzucił spadek z pokrzywdzeniem wierzycieli, każdy z wierzycieli, którego wierzytelność istniała w chwili odrzucenia spadku, może żądać, aby odrzucenie spadku zostało uznane za bezskuteczne w stosunku do niego według przepisów o ochronie wierzycieli w razie niewypłacalności dłużnika.

§ 2. Uznania odrzucenia spadku za bezskuteczne można żądać w ciągu sześciu miesięcy od chwili powzięcia wiadomości o odrzuceniu spadku, lecz nie później niż przed upływem trzech lat od odrzucenia spadku.”  

W razie śmierci spadkobiercy po otwarciu spadku, ale przed złożeniem oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku prawo to w drodze transmisji przechodzi na jego spadkobierców. Zmarły spadkobierca to transmitent, a jego spadkobiercy to transmitariusze. Transmitariusz może odrzucić oba spadki, czyli spadek po swoim spadkodawcy oraz spadek, którego jego spadkodawca nie zdążył przyjąć lub odrzucić; może obydwa spadki przyjąć, lub jeden odrzucić a jeden przyjąć. Osoba składająca oświadczenie woli może uchylić się od jego skutków z powodu jego wad. Ponadto oświadczenie to jest nieważne, jeżeli zostało złożone w stanie wyłączającym swobodne lub świadome powzięcie decyzji. Nie można mówić o pozorności takiego oświadczenie, ponieważ wyklucza ją fakt, że oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składane jest przed sądem lub notariuszem. Zgodnie z ogólnymi zasadami wad oświadczenia woli termin do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu wynosi rok od chwili jego wykrycia, a przy groźbie rok od chwili ustania stanu obawy. Dodatkowym warunkiem uchylenia się od skutków oświadczenia jest zatwierdzenie przez sąd.

Stwierdzenie nabycia spadku następuje na wniosek osoby do tego uprawnionej. Sąd przeprowadza postępowanie w trybie nieprocesowym i wydaje postanowienie, w którym określa spadkodawcę, wszystkich jego spadkobierców oraz wysokość ich udziałów w całym spadku. Stwierdzenie nabycia spadku jest możliwe dopiero po upływie 6 miesięcznego terminu na złożenie oświadczenia przez spadkobierców o przyjęciu lub odrzuceniu spadku. Wcześniej można wydać postanowienie stwierdzające nabycie spadku tylko w sytuacji gdy przed upływem 6 miesięcznego terminu wszyscy spadkobiercy złożą wymagane oświadczenia. Zdarzają się sytuacje, kiedy można uchylić prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Są to :

1.złożenie apelacji lub kasacji,
2.uchylenie się spadkobiercy od skutków złożonego oświadczenia ( wady oświadczenia woli),
3.uchylenie postanowienia o uznaniu za zmarłego spadkodawcę, gdy okazało się, że spadkodawca żyje,
4.osoba, która uzyskała postanowienie nie jest spadkobiercą lub jej udział w spadku jest inny.

W takiej sytuacji sąd wydaje nowe postanowienie, z wyjątkiem zaistnienia sytuacji z pkt.2.