Czynność prawna Czynność prawna - jest to czynność konwencjonalna, której treść określa skutki jej dokonania. Ponadto skutki te mogą wynikać z ustawy, ustalonych zwyczajów i zasad współżycia społecznego. Czynność prawna składa się co najmniej z jednego oświadczenia woli, któro musi być dostatecznie ujawnione. Oświadczenie woli jest to wola określonego zachowania się. Od oświadczeń woli należy odróżnić oświadczenia wiedzy (np. zawiadomienie o wadach fizycznych rzeczy) i przejaw uczuć (np. przebaczenie), które w przeciwieństwie do oświadczeń woli nie mają na celu wywołanie określonych skutków prawnych, ale mimo to mogą je wywołać. Elementami czynności prawnej są: postanowienia istotne (essentialia negotii), czyli takie dzięki którym da się zakwalifikować daną czynność prawną do czynności prawnych określonego typu, postanowienia nieistotne (naturalia negotii), czyli skutki jakie ustawa wiąże z dokonaniem danej czynności prawnej, postanowień tych nie trzeba zawrzeć w czynności prawnej, aby wywołała ona określone skutki, gdyż skutki te wynikają z przepisów prawa. Ostatnim elementem czynności prawnej są elementy dodatkowe (accidentalia negotii), czyli postanowienia które mogą (ale nie muszą) być zawarte w danej czynności prawnej, ich zamieszczenie w treści czynności prawnej powoduje, że czynność ta oprócz skutków ustawowych, wywołuje również skutki wskazane w tych postanowieniach. Postanowienia te mogą być przypisane do określonego typu czynności prawnych np. świadczenia dodatkowe w umowie kontraktacji, lub być związane z konkretną czynnością prawną np. warunek (art. 89 k.c.), termin (art. 110 k.c.). Czynności prawne mogą mieć postać jednostronnych czynności prawnych, czyli takich w których jedna strona składa oświadczenie woli np. testament; umów, kiedy czynność prawna dochodzi do skutku jeśli wszystkie strony złożyły zgodne oświadczenia woli; uchwał które zostają podjęte większością zgodnych oświadczeń woli (wymagane quorum). Czynności prawne dzielą się na: realne – które aby wywołać skutek oprócz oświadczenia woli wymagają zmiany faktycznego władztwa nad rzeczą; konsensualne – dochodzi do skutku z chwilą samego złożenia oświadczenia woli (wpis do księgi wieczystej nie poczytuje się za element realny, dlatego nie należy tego zdarzenia uważać za element czynności realnej, ponieważ mimo tego dodatkowego elementu dalej mamy do czynienia z czynnością konsensualną).
Czynności prawne: zobowiązujące – zobowiązują jedną stronę (dłużnika) do świadczenia na rzecz drugiej strony, mogą być czynności jednostronnie lub dwustronnie zobowiązujące, odpłatne (obie strony uzyskują korzyść majątkową) i nieodpłatne, rozporządzające – czynności, których skutkiem jest przeniesienie, ograniczenie, obciążenie lub zniesienie prawa podmiotowego, zobowiązująco-rozporządzające – czynności, których treść zobowiązuje do rozporządzenia np. przeniesienia prawa własności, jeżeli zobowiązanie wynika z treści innej czynności, to nie można mówić o czynności zobowiązująco rozporządzającej, gdyż faktycznie mamy do czynienia z dwoma oddzielnymi czynnościami (jedną zobowiązującą i drugą rozporządzającą). Przykładem czynności zobowiązująco rozporządzającej jest sprzedaż domu. przysparzające – powodują korzystną zmianę majątkową dla określonego podmiotu, czynności zobowiązujące, rozporządzające i zobowiązująco – rozporządzające są czynnościami przysparzającymi.
Ponadto są czynności upoważniające, czyli czynności, które przyznają określonemu podmiotowi kompetencję do dokonania czynności konwencjonalnej. Czynności prawne: kazualne – przyczynowe, przyczyny nie należy utożsamiać z motywem lub celem, abstrakcyjne – oderwane.
Wyróżniamy: causa obligandi – podstawą prawną przysporzenia jest nabycie prawa lub innej korzyści przez podmiot dokonujący czynności prawnej, causa solvendi – podstawą prawną przysporzenia jest zwolnienie z zobowiązania, które obciążało osobę dokonującą czynności prawnej, causa donandi – nieodpłatne przysporzenie.
Czynności prawne powiernicze (fiducjarne) polegająca przeniesieniu przez powierzającego na powiernika określonego prawa, z którego powiernik może korzystać w zakresie treści tego prawa. Powiernik ma obowiązek zwrócić prawa wraz ze spełnieniem się okoliczności wskazanych w umowie. Przykładem czynności powierniczej jest przewłaszczenie na zabezpieczenie. Formy czynności prawnych – w polskim systemie prawnym czynność prawną można dokonać w dowolnej formie. Jednak ustawodawca zastrzegł dla niektórych czynności prawnych zwykłą formę pisemną lub inną formę szczególną. Zostały one uporządkowany hierarchicznie co oznacza, że forma wyższego rzędu zawsze spełnia wymagania formy niższego rzędu. Zatem jeżeli ustawodawca dla określonej czynności zastrzegł np. formę z datą pewną to dokonanie tej czynności w formie aktu notarialnego jest ważne, gdyż forma ta zawiera wszystkie elementu formy „niższe” czyli formy z datą pewną. Hierarchia form przedstawia się następująco (od najniższej do najwyższej): zwykła forma pisemna, forma z datą pewną, forma z podpisem poświadczonym, akt notarialny.
Zwykła forma pisemna powinna zawierać treść oświadczenia woli oraz podpis, którym jest imię i nazwisko. Podpis należy złożyć pod treścią oświadczenia woli, w przeciwnym razie wszystkie te postanowienia, które znajdują się pod podpisem nie wiążą osoby, która podpis złożyła. Na równi z podpisem traktowany jest odcisk palca (np. osoby niepełnosprawnej, która ze względu na swoje kalectwo nie jest wstanie pisać) obok takiego odciska powinien być jednak umieszczony podpis tej osoby dokonany przez inną osobę, która również umieszcza swój podpis. W przypadku osób nieczytających np. niewidomych, złożenie pisemnego oświadczenia woli powinno nastąpić w formie aktu notarialnego. Forma z datą pewną – jej zachowanie powoduje stwierdzenie, że czynność prawna została dokonana w określonym czasie, jest to stwierdzenie wiążące również osoby, które nie brały udziały w danej czynności. Zgodnie z art. 81 § 1 k.c. w przypadku urzędowego poświadczenia daty np. przez notariusze, stwierdzenie w dokumencie urzędowym dokonanie czynności prawnej, umieszczenie wzmianki w dokumencie przez organ państwowy, organ samorządu terytorialnego lub notariusza, od chwili śmierci jednej z osób, która na dokumencie złożyła podpis. Skutkiem niedochowania formy może być nieważność czynności prawnej, nie wywołanie przez niej określonych skutków lub niemożność dowodzenia faktów w niej stwierdzonych. Może więc być forma zastrzeżona pod rygorem nieważności (ad solemnitatem), w tej formie mogą występować zarówno zwykłe formy pisemne jak i formy szczególne, forma ad eventum, czyli dla wywołania określonych skutków. W tej formie mogą występować czynności dokonane w zwykłe formie pisemnej i formach szczególnych. Czynność prawna może być również zawarta w formie zastrzeżonej dla celów dowodowych (ad probationem). Zastrzeżenie ad probationem może występować tylko w przypadku zwykłej formy pisemnej. Jeżeli ustawodawca nie wskazał, że zwykła forma pisemna została zastrzeżona pod rygorem nieważności lub dla wywołania określonych skutków, uważa się, że została zawarta pod rygorem ad probationem. |